SPOT ON is hét platform over innovatie van toezicht. Daarover gaan we hier – op het scherpst van de snede – met elkaar in dialoog.

.

Trends in toezicht

  • Leestijd: 4 min

2 juli 2019

Jane van ’t Hoff, plaatsvervangend secretaris van de Inspectieraad:

‘We moeten de kritiek willen horen’

Het online Platform Innovatie Toezicht is onderdeel van de maatschappelijke dialoog die rijksinspecties willen voeren over toezicht. Jane van ’t Hoff, plaatsvervangend secretaris van de Inspectieraad over het doel en de ambities.

Wat is het Platform Innovatie Toezicht?

“In 2018 spraken de rijksinspecties de ambitie uit om de kracht van de samenwerking te gebruiken om de veranderingen binnen de individuele inspecties te versterken en te ondersteunen. Dat doen we in het programma Innovatie Toezicht. Het online Platform Innovatie Toezicht is onderdeel van de maatschappelijke dialoog die we willen voeren over toezicht. Die maatschappelijke dialoog voeren we op verschillende manieren: in gesprekken met burgers en bedrijven, publicaties van wetenschappers, discussies met specialisten. Met dit platform willen we die mensen op een online manier bereiken.”

Even een stap terug: waarom is die innovatie in het toezicht nodig?

“In het rapport ‘Toezien op publieke belangen; naar een verruimd perspectief op Rijkstoezicht’ analyseerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 2013 twee cruciale vragen: Hoe treedt de overheid in beleid en praktijk de uitdagingen tegemoet die op het rijkstoezicht afkomen? En: Hoe kan daarbij de maatschappelijke meerwaarde van dit toezicht bevorderd worden? In het programma Innovatie Toezicht gaan de gezamenlijke inspecties daarop verder. De opkomst van nieuwe technologieën, andere maatschappelijke scheidslijnen en schuivende verwachtingen en normatieve opvattingen over toezicht, vragen om een nieuwe doordenking van doel en inzet van toezicht. In deze veranderende maatschappij is toezicht niet alleen handhaven van regels. Ook moeten publieke belangen worden geborgd. Denk daarbij aan het borgen van veiligheid en kwaliteit op verschillende terreinen. Of aan het tegengaan van oneerlijke concurrentie. Over die verandering – de verruiming van het perspectief op toezicht, zoals de WRR dat noemde – willen we praten. Ook online gaan we dat gesprek aan: Wat vinden mensen dat toezicht moet zijn? Wat kun je verwachten van toezicht?”

‘Er is spanning tussen de verwachtingen die burgers, bedrijven en instellingen hebben van toezicht en de mate waarin toezichtorganisaties deze kunnen waarmaken.’

Hoe zijn inspecties nu bezig met innovatie?

“We zien dat het vraagstuk van innovatie van toezicht breed leeft. Elke inspectie is met innovaties bezig. Daarom hebben we dit met de Inspectieraad opgepakt. Het programma Innovatie Toezicht werkt langs drie lijnen. Een ervan is de maatschappelijke dialoog. De tweede is Focus op innovatie, waar het gaat om nieuwe technieken, datagedreven toezicht en nieuwe samenwerkingen. De derde is professionalisering. Als de rol van toezicht verandert, hoe moet jouw inspectie dan veranderen? En wat betekent het voor de praktijk van jouw werk. Die drie lijnen grijpen in elkaar. Voor alledrie de onderwerpen is ruimte op het platform. Juist door innovaties en ervaringen met elkaar te delen kun je elkaar inspireren. Het gaat erom dat je elkaar versterkt en elkaar ondersteunt.”

Wat verwacht u dat het platform oplevert?

“Er is spanning tussen de verwachtingen die burgers, bedrijven en instellingen hebben van toezicht en de mate waarin toezichtorganisaties deze kunnen waarmaken. Ik verwacht dat daar een goede discussie over kan worden gevoerd. De online dialoog kan ons beter inzicht geven in de verwachtingen van burgers en bedrijven. En wij kunnen de overwegingen bij onze nieuwe rol tonen. Meer oog voor het maatschappelijk belang en niet alleen regels en wetten handhaven. Bij die nieuwe rol hoort ook transparantie.”

‘Het genuanceerde verhaal, daar verheug ik mij op.’

Het wordt dus geen platform met hoera-verhalen over toezicht?

“Nee. In de dialoog kan het niet alleen over de goede dingen gaan. Als inspecties moeten we de kritiek willen horen. Alleen dan kunnen we stappen zetten. Juist door heel open te zijn kun je mensen meekrijgen in het denken over hoe toezicht werkt. En ja, ik vind dat we ons hiermee als toezichthouders kwetsbaar opstellen.”

Waar bent u het meest benieuwd naar?

“Op dit platform komen verhalen met ervaringen van toezichthouders, maar ook van burgers en bedrijven: partijen die onder toezicht staan. Hoe ervaren zij het toezicht? Je hoort in de media vaak de negatieve verhalen. Want alleen als het echt mis gaat, dan komt iets in het nieuws. Maar ik hoor ook verhalen dat bedrijven blij zijn als toezicht langskomt, omdat dat hen scherp houdt. Het genuanceerde verhaal, daar verheug ik mij op.”

.

Nieuw perspectief

  • Leestijd: 3 min

2 juli 2019

‘Onderwijs­inspectie, voorkom problemen aan de voorkant’

Erik Meester is docent en werkzaam bij de opleiding Pedagogische Wetenschappen van Primair Onderwijs aan de Radboud Universiteit. In zijn tweet van 18 juni is hij kritisch over de rol van de Onderwijsinspectie. Gevraagd naar een toelichting, biedt hij een nieuw perspectief. Zijn advies? “Voorkom problemen aan de voorkant”.

Ofsted en Ofqual

“De inspectie grijpt doorgaans snel in er iets misgaat met examens. Ik zou zeggen: wacht niet teveel af, maar voorkom problemen al aan de voorkant. In het Verenigd Koninkrijk hebben ze Ofsted en Ofqual, twee onderwijsinspecties. Ofqual kijkt naar de output, alles wat te maken heeft met examinisering. Ofsted checkt of instellingen kunnen uitleggen en onderbouwen wat ze – willen gaan – doen en waarom, de input. De afdeling onderzoek en evaluatie van Ofsted staat overigens onder leiding van een Nederlander: professor Daniel Muijs. Aan dat model kunnen we een voorbeeld nemen.”

Serre aanbouwen

“In Nederland hebben we de leerpleinen. Super populair allemaal. Niemand kan echter uitleggen waarom dat ook echt zou moeten werken. Ik ben absoluut niet tegen experimenteren, maar dan wel op basis van onderwijswetenschappelijke inzichten. Het gaat namelijk om onderwijs aan generaties kinderen; daarmee moet je niet experimenteren zonder dat je daar hele goede argumenten voor hebt. Je hebt het over hun toekomst. En waarvoor is dat leerplein eigenlijk een oplossing? Als je duizend euro hebt voor een verbouwing aan je huis en je dak lekt, ga je dan een serre aanbouwen?”

Kinderen de dupe

“Een deel van het probleem ligt in artikel 23 van de Nederlandse Grondwet. Dat garandeert vrijheid van onderwijs. Die vrijheid klinkt goed maar heeft ook z’n grenzen. Kijk naar de problemen met het Haga Lyceum, waaraan de inspectie weinig kan doen. Of de Steve Jobsscholen en het Agora-onderwijs. Een flink aantal scholen wil dat soort onderwijs nu overnemen, terwijl nergens is bewezen dat het werkt. Je kunt dan wel raden wat daarover drie jaar over in de kranten staat. Ondertussen zijn de kinderen de dupe.”

Strenger

“De inspectie mag wat mij betreft wel wat strenger zijn. Doe als Ofsted, in het Verenigd Koninkrijk. Kijk aan de voorkant wat een school aan onderwijs wil bieden en hoe dit zich verhoudt tot de inzichten uit onderwijswetenschappelijk onderzoek. Dat is beter dan achteraf brandjes blussen.”

.

Nieuw perspectief

  • Leestijd: 3 min

2 juli 2019

Hoe (on)veilig is Nederland?

In de reeks ‘Hoe (on)veilig is Nederland?’ staat de vraag centraal hoe we omgaan met risico en veiligheid in de samenleving. Dat gebeurt aan de hand van spraakmakende casussen. Te beginnen op 19 september, over ‘de dictatuur van regels en protocollen’. De reeks wordt georganiseerd door Arminius in samenwerking met het Bureau Inspectieraad en Bureau &MAES.

Of het nu gaat om ontsnapte tbs’ers, fipronil-eieren, het Stintongeluk of chroomverf: er gaat regelmatig een schokgolf door onze samenleving. Ondanks alle voorzorgsmaatregelen die we in Nederland dagelijks treffen blijkt in dit soort gevallen onze gezondheid en veiligheid in het geding. Dat is een pijnlijke confrontatie met de werkelijkheid; hoe kon het gebeuren en hoe hadden we het kunnen voorkomen? Hoog tijd om daarover met elkaar in gesprek te gaan. In die reeks ‘Hoe (on)veilig is Nederland?’ staat in september twee bijeenkomsten op stapel:

1. DE DICTATUUR VAN REGELS EN PROTOCOLLEN – ZIJN WE DOORGESCHOTEN IN DE VEILIGHEIDSCULTUUR?

In ons voedsel, op straat, online of op de werkvloer: risico’s en gevaren liggen overal op de loer. Wetten, regels en protocollen zijn als hoeders van onze veiligheid in het leven geroepen om die risico’s en gevaren aan banden te leggen. Maar tegen welke prijs? Buurtfeesten gaan niet door omdat het brandprotocol niet op orde is, ouders krijgen badeendinspecties van het consultatiebureau en ondernemers worden lamgelegd door werkplekvoorschriften. En toch gebeuren er nog ongelukken. Dat roept de vraag op: zijn we niet wat doorgeschoten in de veiligheidscultuur?

Hoogleraar bestuurskunde en succesauteur Paul Frissen ziet in dit spanningsveld de brede weigering om tragiek te aanvaarden: “Dat de wereld fundamentele tekortkomingen kent, altijd onaf is, wil er maar niet in.” Op donderdag 19 september gaat hij met het publiek in debat over de dictatuur van de veiligheidscultuur. Persoonlijke ervaringen van ondernemers en burgers vormen hiervoor een belangrijke inspiratiebron.

Interesse om deze bijeenkomst te bezoeken? Meld je dan aan via de website van Arminius.

.

Uit de praktijk

  • Kijktijd: 3 min

2 juli 2019

Wat weet ú eigenlijk van toezicht?

Waaraan denken burgers bij het woord ‘toezicht’? Kunnen ze een landelijke inspectie noemen en vinden zij het belangrijk dat er überhaupt toezicht is? We vroegen het de mensen op straat.

.

Blik van buiten

  • Leestijd: 2 min

2 juli 2019

Staat van het toezicht in tien essays

Hoe opereert toezicht in de netwerksamenleving? En wat vragen we precies van toezicht in een tijdperk van transities? Dat zijn volgens Martijn van der Steen (NSOB/EUR) twee belangrijke onderzoeksvragen voor de toekomst. Hij concludeert dat in het slotwoord van ‘Reflectie op de staat van het toezicht’, een nieuw verschenen essaybundel op initiatief van de Inspectieraad.

In de uitgave schetsen tien essayisten op uitnodiging van de Inspectieraad hoe het toezicht in Nederland er anno 2019 voor staat. Zo gaat Peter van der Knaap (SWOV) in op de effectiviteit van risicogestuurd toezicht. Meike Bokhorst (WRR) reflecteert op wat omgevingsgericht toezicht betekent voor de semipublieke bestuurspraktijk. En Rien Rouw (Ministerie van OCW) gaat in op het onderwerp: ‘Complexiteit en toezicht in het onderwijs’. Anderen die aan het woord komen zijn Femke de Vries, Thomas Schillemans, Peter Veld, Cor van Montfort, Inge de Wolf, Ian Leistikow en Winnie Sorgdrager.

Vijf aanbevelingen

De bundel essays is min of meer een reactie op het advies ‘Toezien op publieke belangen. Naar een verruimd perspectief op rijkstoezicht’ (september 2013) van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). In dat advies doet de WRR vijf aanbevelingen:
  • Stel de maatschappelijke functie van toezicht centraal.
  • Breng de opbrengsten van toezicht in kaart.
  • Hanteer een governance benadering.
  • Versterk de reflectieve functie van toezicht.
  • Besteed hernieuwd aandacht aan de kernwaarden van toezicht.

Tien bijdragen

Toezichthouders zijn vervolgens daadwerkelijk aan de slag gegaan met deze aanbevelingen. Maar wat heeft dat, ruim vijf jaar later, uiteindelijk opgeleverd? Om daar zicht op te krijgen, heeft de Inspectieraad tien autoriteiten gevraagd om een bijdrage in de vorm van een essay. Per aanbeveling komen er in de publicatie steeds twee aan het woord.

Twee thema’s

In een nabeschouwing trekt Martijn van der Steen, co-decaan en adjunct-directeur van de NSOB en hoogleraar Bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), een aantal conclusies. Hij signaleert dat twee thema’s de komende jaren steeds nadrukkelijker opgeld gaan doen: toezicht in de netwerksamenleving en toezicht in een tijdperk van transities. ‘Interessant hierbij is om niet te trappen in de valkuil van de dichotomieën van scherp tegenover meebewegend toezicht, en van rechtmatig tegenover meer situationeel en netwerkend toezicht’, waarschuwt hij in de essaybundel. Dat vereist in zijn optiek ‘ontwerpwerk, in de inrichting van concrete arrangementen, maar ook in meer onderliggende systemen zoals effectmeting, verantwoording en juridische borging’.

Beweging in gang gezet

Het op deze manier opnieuw invullen van de kernwaarden van goed bestuur en goed toezicht zal zich grotendeels moeten voltrekken in de dagelijkse praktijk van het toezicht, besluit hij. ‘Maar het is een opgave waar toezichthouders ook gezamenlijk aan kunnen werken, gesteund door wetenschappelijk onderzoek en kennisinstellingen. Die beweging is al in gang gezet en zal zich de komende jaren verder moeten ontwikkelen’. Lees hier alle essays.
.

Agenda

  • Kijktijd: 1 min

16 juli 2019

  • Tekengebied 3 kopie 519sept 'De dictatuur van regels en protocollen' in Arminius Rotterdam.

Schrijf ook de data waarop de publieksbijeenkomsten plaatsvinden alvast in je agenda!

Tekengebied 3 kopie 631okt
Tekengebied 3 kopie 77nov
Tekengebied 3 kopie 814nov
Tekengebied 3 kopie 928nov
rfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-sliderfwbs-slide